IKEA kondigde wéér een designer collaboratie aan, en je voelt het al: de traditionele designwereld rolt met haar ogen. En dat is niet helemaal onterecht. De Zweedse meubelfabrikant heeft dit format al zo vaak herhaald dat je je afvraagt of het nog iets betekent. Maar laten we eerlijk zijn – dit fenomeen zegt veel meer over onze maatschappij dan over IKEA's ambities.
Het argument is altijd hetzelfde: designer-kwaliteit voor het massapubliek. Klinkt mooi, toch? Een ontwerp dat normaal tienduizenden euro's kost, nu voor 199 euro. Het verhaal luidt: design is van iedereen, niet alleen van de elite met dikke portemonnees. En daar zit een korrel waarheid in, zeker. Maar laten we niet naïef doen – IKEA verdient hier bakken met geld aan.
De designer krijgt exposure, soms wat licentiegeld, en een plaats in het prestigieuze rijtje van Hella Jongerius en Tom Dixon. IKEA krijgt mediahype, trending social media posts, en vervolgens massa's klanten die hopen een beetje van die designmagie mee naar huis te nemen. Iedereen wint, klinkt het. Behalve het design zelf, misschien.
Hier zit de pijn: design is nooit alleen over hoe iets eruit ziet. Het is over intention, context, en ja – ambition. Als je een Art Deco stoel ontwerpt, maak je keuzes over materiaal, proporties, vakmanschap. Die keuzes hebben gevolgen. Ze kosten geld. Ze nemen tijd. Ze vergen voorzetting.
Maar IKEA-design? Dat staat onder heel andere druk. Cost-optimization is niet een randvoorwaarde, het is de guldenstandaard. Hoe krijg je dat ontwerp naar 199 euro? Door dit en dat weg te knippen, door goedkoper materiaal, door production shortcuts. En ineens zit je met iets dat eruitziet als het originele ontwerp, maar zich voelt als een diepe tegenslag.
Dit is niet zeggen dat IKEA geen kwalitatief goed spul maakt. Dat doen ze, voor de prijs. Maar design-collaboraties voelen anders aan. Ze suggereren iets waar ze niet aan kunnen voldoen. Ze exploiteren het verlangen naar authenticiteit, naar iets wat verder gaat dan functioneel en goedkoop.
Wat werkelijk irritant is, is hoe deze collaboraties design-trends commercialiseren zonder naar het 'waarom' te vragen. IKEA werkt graag met designers die bekend zijn om subtiliteit, kwaliteit, onderzoek. Denk aan biophilic design – het concept dat natuurlijke elementen en duurzaamheid in ons huis thuishoren. Een belangrijk idee. Gegrond in onderzoek.
Maar wanneer IKEA het oppakt, wordt het: we voegen wat planten toe aan de verpakking en gebruiken een groene verfkleur. Het idee overleeft, het principe niet. Dat voelt als een soort mentale bedrog – of eigenlijk, bedrog waar we allemaal in meegaan omdat het goedkoop is en we niet té diep willen graven.
Nu ga ik niet doen alsof design-puritanisme het antwoord is. Alleen rijke mensen kunnen vervolgens ontworpen ruimtes hebben, en dat is ook niet echt egalitair. De kritiek op IKEA-collaboraties mag terecht zijn, maar de status quo – waar goed design weggelegd is voor people met budget – is niet beter. Het is alleen eerlijker, op een bepaalde manier.
Misschien is de werkelijke kwestie dat we willen dat IKEA iets anders is dan wat het is. We willen dat het design-partners hetzelfde compromisloos nastreeft als hun onafhankelijke partners. We willen dat het goedkoop én principieel tegelijk kan zijn. Maar dat is niet hoe marktwerking werkt.
Ik denk dat het antwoord tussen beide in ligt. De collaboraties van IKEA hebben waarde. Ze introduceren mensen aan designers en concepten die ze anders nooit zou ontdekken. Ze maken design-bewustzijn breder. En ja, soms is het resultaat verrassend goed.
Maar ga ernaartoe met open ogen. Dit is niet design in zijn zuiverste vorm. Dit is design gefilterd, vereenvoudigd, en aangepast voor massa-productie. En dat is prima – zolang je beseft dat je niet de echte ervaring koopt. Je koopt een echappement, een herinnering aan wat design kán zijn. Het is niet niks, maar het is ook niet wat het zelf beweert.
Als je echt wilt weten wat die designer kan doen, check het originele werk. Zit je je flat in, dan is IKEA's versie prima. Maar laten we ophouden jezelf te bedotten dat je een 'designer piece' koopt. Je koopt een goeie kopie van een idee. En veel meer dan dat mag je niet verwachten.
Lees meer tips en trends op het sfeer.nu blog, of doe de sfeer-quiz.